چگونه بازار فارکس به وجود آمد؟

پیدایش مبادلات ارزی به زمان ضرب اولین سکه ها و آغاز تجارت بازگشته و در طول سالیان به شکل کنونی درآمده که آن را با نام فارکس می شناسیم.

تا پیش از جنگ جهانی اول سیستم استاندارد طلا مورد استفاده کشورها قرار می گرفت، که براساس این سیستم ارزش هر ارز به میزان طلایی بستگی داشت که پشتوانه آن بود. به طور مثال ارزش هر اونس طلا برابر 6.5 دلار آمریکا و 3.17 پوند انگلستان بوده است، در نتیجه قیمت هر پوند انگلیس برابر 2.05 دلار محاسبه می شده است.در قالب این سیستم، نرخ ارز کشورها دارای ثبات نسبی بود ونوسانات زیادی صورت نمی پذیرفت اما با آغاز جنگ جهانی اول این سیستم دیگر کارایی نداشت و کشورها تا پایان جنگ جهانی دوم از نظام های ارزی متفاوتی برای حفظ ارزش پول ملی استفاده می کردند.

در سال 1944 در نیوهمپشایر آمریکا و در هتلی بنام برتون وودز کنفرانسی با حضور نمایندگان45 کشور جهان تشکیل گردید، که براساس نتایج جلسه، مقررگردید بانک جهانی بدلیل بی ثباتی اقتصاد بین الملل اقدام به تعیین نرخ ثابت برابری ارزها نماید و از سوی دیگر دلار آمریکا بعنوان رابط سایر ارزها با طلا تعیین شد.

از این رو ارزش هر اونس طلا 35 دلار تعیین شد و دلار آمریکا معیار تعیین ارزش سایر ارزها قرار گرفت. سیستم فوق ثباتی بیست ساله در اقتصاد جهانی ایجاد کرد که سرانجام در دهه 70 از هم فروپاشید.

در سال 1967 بانکی در شیکاگو از دادن وام به صورت پوند به یک استاد دانشگاه به نام میلتون فریدمن خودداری کرد زیرا وی قصد داشت از این وام برای سلف خریدن پول کشور انگلستان استفاده کند . فریدمن که می‌دانست پوند در مقابل دلار ارزش بسیار بالاتری دارد قصد داشت آ ن را بفروشد و بعد از آن‌که قیمت آن نزول کرد ، دوباره آن را جهت بازپرداخت به بانک بخرد و به این وسیله در زمان اندکی سود ببرد.  

    خودداری بانک از دادن این وام بر اساس توافق‌نامه برتن وودز بود که 20 سال پیّش از آن به تصویب رسیده بود. بر اساس این توافق‌نامه نرخ پول ملی هر کشور در برابر دلار ثابت بود و برای دلار نرخ 35 دلار در مقابل هر انس طلا تعیین شده بود هدف توافق‌نامه برتن وودز که از سال 1944 به اجرا درآمد ایجاد ثبات بین‌المللی پولی با جلوگیری از به جریان افتادن پول بین کشورها و محدود ساختن سوداگری با پول دیگر کشورها بود . قبل از این توافق‌نامه، پایه ارز طلا بر سیستم اقتصاد بین‌المللی حاکم بود.

در سال 1971 آقای نیکسون رییس جمهور وقت آمریکا رابطه دلار و طلا را قطع نمودو بدین ترتیب ارزش دلار به عرضه و تقاضای جهانی وابسته شد.در همان سال توافقنامه ای مشابه با برتون وددز بنام اسمیت سونیان امضا شد که براساس آن نوسانات محدودی برای ارزها مجاز شمرده شده بود.در سال 1972 کشور های اروپایی برای فرار از وابستگی به دلار آمریکا دست به امضای توافقنامه ای زدند که طی آن نرخ ارز کشور های امضا کننده تا میزان 25/2% اجازه نوسان یافت.

در نهایت هر دو توافقنامه فوق لغو شدند و نظام ارز شناور از سال 1974 با امضای توافقنامه جاماییکا رسما مورد پذیرش قرار گرفت و از آن پس کشورها اجازه یافتند تا نظام ارزی دلخواه را انتخاب نمایند.در سال1978 کشورهای اروپایی مجددا در جهت کاهش تسلط دلار آمریکا اقدام نمودند ونهایتا سیستم پولی واحد اروپا یاEMS را بنا نهادند.  

 از سال 1876 تا جنگ جهانی اول ، پایه ارز طلا باعث ایجاد فاز جدیدی در ثبات قیمت‌ها شد چرا که قیمت طلا پشتیبان پول بود . این سیستم موجب شد سنت صدها ساله پادشاهان و فرمانروایان که ارزش پول را خودسرانه پائین می‌آورند و باعث ایجاد تورم می‌شدند منسوخ شود. اما توافق‌نامه برتن وودز و پایه ارز طلا سیستمهای بی ایرادی نبودند هنگامی که یک اقتصاد به قدرت می رسید، شروع به واردات سنگین از کشورهای دیگر می کرد تا آنجا که ذخایر طلایی که پشتوانه پول آن اقتصاد بود ،ته می کشید در نتیجه این امر از عرضه پول کاسته شده و نرخ بهره افزایش می یافت و فعالیتهای اقتصادی به حدی پایین می‌آمد که به رکود می انجامید در نهایت قیمت کالا به پائین ترین سطح خود می‌رسید و کشورهای دیگر را ترغیب می‌کرد برای خرید بی‌حساب و کتاب به آنها هجوم آورند . در نتیجه با تزریق طلا به اقتصاد دوباره عرضه پول افزایش یافته ،نرخ های بهره کاهش می یافت و دوباره اقتصاد ثروتمندی به وجود می‌آمد.

   این فرایند رونق ـ نزول اقتصادی در زمان سلطه پایه ارز طلا ادامه داشت تا آن‌که وقوع جنگ جهانی اول باعث توقف گردش تجارت و مانور آزادانه طلا شد .پس از دو جنگ جهانی توافق‌نامه برتن وودز به تصویب رسید و کشورهای امضا کننده موافقت کردند با سود اندکی ارزش پول خود را در برابر دلار و همچنین نرخ معادلی را برای طلا ثابت نگهدارند . این کشورها مجاز نبودند ارزش پول خود را برای منافع تجاری پائین آورند و در صورت انجام چنین امری فقط می‌توانستند حداکثر 10 درصد از ارزش پول خود بکاهند.  

 در دهه پنجاه میلادی حجم روزافزون تجارت بین المللی منجر به جابجایی سرمایه های انبوهی شد که حاصل ساخت و سازهای پس از جنگ بود این کار باعث بی ثباتی نرخ‌های ارزی تعیین شده در توافق‌نامه برتون وودز شد . سرانجام در سال 1971 این موافقتنامه باطل شد و دیگر دلار امریکا قابل تبدیل به طلا نبود .تا سال 1973 شناوری ارزهای کشورهای مهم صنعتی بیشتر شد و عمدتا عرضه و تقاضای بازار معاملات ارز قیمت آنها را تعیین می کرد در طول دهه 70 میلادی قیمتها روزانه در حال تغییر بودند . با حجم سرعت و ناپایداری روز افزون که منجر به ایجاد ابزار جدید مالی بی قانونی بازار و آزاد شدن تجارت شد در دهه 80 میلادی خروج سرمایه ها از مرزها با پیدایش رایانه و تکنولوژی تسریع و باعث گسترش بازار به آسیا ، اروپا و امریکا شد.

    پس از آن بانک‌ها که به لحاظ ماهیت بانکی خود همیشه درگیر جریان ارزهای خارجی بودند به فکر مدیریت منابع ارزی خود افتادند و به همین جهت یک جریان بین بانکی را بوجود آوردند تا بواسطه آن بتوانند ارزهایی را که فکر می‌کردند در آینده ارزش بیشتری خواهند داشت را تهیه و آنهایی را که فکر می‌کردند ارزش خود را از دست خواهند داد بواسطه این جریان بفروشند لذا به خاطر این‌که هر بانکی استراتژی خاص خود را دنبال می‌کرد جریانی بنام جریان تبادل ارزهای خارجی ایجاد گردید.

معاملات ارزی از حدود روزانه 70 میلیارد دلار در دهه 80 ، دو دهه بعد به روزانه 1.5 تریلیون دلار افزایش یافت . یکی از عوامل عمده تسریع یافتن تجارت ارز گسترش سریع بازار یورو به دلار بود ، جایی که دلار آمریکا در بانک‌های خارج از آن کشور به سپرده گذاشته می شود . به همین ترتیب در بازارهای اروپایی دارائیهای به غیر از ارز کشور مربوطه سپرده گذاری می شود . بازار یورو به دلار ،اولین بار در دهه 50 به وجود آمد . زمانی که درآمد نفت روسیه که به دلار بود ، از ترس آنکه توسط قانون گذاران امریکا بلوکه شود ، خارج از آن کشور به سپرده گذاشته شد.

این کار سرمایه برون مرزی عظیمی را از کنترل مقامات امریکا خارج کرد . سپس دولت امریکا قوانینی وضع کرد تا وام دادن به خارجیان را محدود کند . بازارهای اروپایی جاذبه خاصی داشتند چرا که مقررات کمتر و بازده بیشتر داشتند . از اواخر دهه 80 به بعد شرکتهای امریکایی شروع به گرفتن وام از کشورهای آن سوی آب کردند و بازارهای اروپایی را مکان سودمندی برای کنترل نقدینگی ، گرفتن وامهای کوتاه مدت و تامین مالی واردات و صادرات یافتند . لندن بازار عمده برون مرزی بوده و هست . در دهه 80 میلادی وقتی بانکهای انگلیس برای حفظ موقعیت راهبرانه خود در تجارت جهانی شروع به وام دادن دلار به عنوان جایگزینی برای پوند کردند ، به یک مرکز کلیدی در بازار یورو به دلار مبدل شدند .

 موقعیت مناسب جغرافیایی لندن ( که بین بازارهای آسیا و امریکا واقع شده است ) یکی دیگر از دلایل حفظ برتری این کشور در بازارهای اروپایی است.

بازار فارکس در ابتدا محل تعامل بانک های مرکزی بود، اما تحولات فوق و کاهش نقش دولت ها در اقتصاد سبب گردید بانک های تجاری، شرکت های تجاری، کارگزاران و بورس بازان نیز در این بازار حضور یابند وسرانجام در سال 1993، کشورهای اروپایی با افزایش دامنه تغییرات ارزها تا 15%، زمینه حضور معامله گران خرد را فراهم نمودند. از سویی با پیشرفت فناوری اطلاعات ابزارهای لازم جهت انجام معاملات در فضای مجازی (اینترنت) در اختیار معامله گران فوق قرار گرفت، بطوری که امروز شاهد گسترش بکارگیری این فناوری در بازار فارکس می باشیم

تاریخچه فارکس

فارکس يک بازار بين بانکي است که در سال 1971 زماني که تجارت جهاني از قيمتهاي ثابت به قيمتهاي شناورتغيير کرد تاسيس شد. فارکس مجموعه اي است که در آن مبلغ مشخصي از پول براساس ارز رايج يک کشور به ارز رايج کشور ديگربا نرخ برابري مشخص وتوافق شده و درتاريخ معين توسط تعدادي معامله گر تبادل مي شود. در طول تبادل نرخ برابري يک ارز نسبت به ارز ديگر به راحتي تعيين مي شود: براساس عرضه و تقاضا- تبادلي که هر دو طرف معامله با آن موافق هستند.

دامنه معاملات در بازار جهاني ارز دائما" رو به رشد است، که اين امر بستگي به پيشرفت تجارت بين المللي و محدوديت هاي ارزي در بسياري از کشورها دارد. تبادلات روزانه معاملات جهاني در اواسط 1998 به 1.982 بيليون دلار رسيد(بازار انگلستان 32% و بازارنيويورک بيش از 18% و بازار آلمان10% معاملات روزانه را تشکيل مي دادند). نه تنها گسترش دامنه معاملات بلکه نرخ توسعه بازار نيز بسيار جالب است. در سال 1977 ميزان مبادلات روزانه 5 بيليون دلارآمريکا بود، اما بعد از ده سال به600 بيليون دلار امريکا و در سال 1992 به 1 تريليون دلار آمریکا رسيد. معاملات احتکاري يعني محاسبه نرخ هاي برابري که در بيش از 80% مجموع تبادلات وجود دارد سود گرفت. اين محاسبات تعداد زيادي از گروهها را اعم از سرمايه گذاران خرد را به خود جلب مي کند.

با پيشرفت فن آوري اطلاعات به بالاترين درجات در دو دهه اخير، بازاربه مرحله فراتر از شناخت راه يافته است. زمانيکه اين بازار با هاله اي از ابهام پوشيده مي شود، حتي متخصصان هم ديگر قادر به تشخيص وضعيت بازار نمي باشند. سيستم فارکس تحسين همگان را برانگيخته، هر چند معاملات در بازار فارکس در گذشته اي نه چندان دور يکي ازبزرگترين امتيازات انحصاري بانکها محسوب مي شد، در حال حاضر به لطف سيستم تجارت الکترونيک فراگير شده و اکثر بانکها نيز ترجيح مي دهند تا در سيستم الکترونيکي تجارت کنند تا اينکه تن به معاملات دوطرفه بدهند. کارگزاران الکترونيکي 11% تبادلات در بازار فارکس را به خود اختصاص داده اند. دايره معاملات روزانه بزرگترين بانکها نظیردويچه بانک، بارکلي بانک، يونيون بانک سوئيس، سيتي بانک، چيس منهتن بانک، بانک استاندارد چارتربه بيليونها دلار رسيده است.

بازار فارکس به عنوان مکاني براي به چالش کشيدن قدرتهاي مالي و روحي و رواني اشخاص براي کسب درآمد آسان طراحي نشده است. گاهي اوقات بعضي اشخاص با يک چنين هدفي وارد مي شوند، ولي اين کار براي مدت کوتاهي خواهد بود. کليد استفاده مفيد و سودآور از فارکس "زيرکي" است. يکي ديگر از رموزموفقيت دربازار فارکس بدون توجه به اينکه چقدر قوي به نظر برسد، پشتکار و استقامت آن مي باشد. همه مي دانند که سقوط هاي ناگهاني يکي از خصوصيت هاي بازارهاي مالي است. اگرسهام با کاهش قيمت روبرو شود يعني با شکست روبرو شده است. اما اگر دلار ضعيف شود يعني يک ارز مقابل ديگري قوي شده است. براي مثال در اواسط سال 1998 ين ژاپن به اندازه يک چهارم از دلار قوي تر شد. در همان روزها دلار آمريکا در حدود 12 درصد افت کرد. در هر حال بازار هرگز ازبين نرفت و تجارت روال عادي خود را ادامه داد. به اين ترتيب است که بازارها و تجارتهاي وابسته به ارز همواره پايدار هستند و همواره مي توانند تجارت خود را داشته باشند.

فارکس يک بازار 24 ساعته است که به زمان خاصي براي تبادل ارزهاي مختلف نياز ندارد. تجارت در فارکس ميان بانکهاي مختلف در هر کجاي دنيا شکل مي گيرد. نرخ هاي تبادل ارز بسيار انعطاف پذيرند و مرتبا" تکرار مي شوند بنابراين هر روز امکان انجام معاملات زيادي وجود دارد. اگر ما سياست و تکنولوژي تجارت قابل قبول و مناسبي داشته باشيم مي توانيم به تجارتي مشغول شويم که قابل مقايسه با هيچ تجارت ديگري نباشد. بي دليل نيست که بانکهاي بزرگ و مهم هزينه زيادي را صرف خريد تجهيزات الکترونيکي گران مي کنند و معامله گران زيادي را در بخشهاي مختلف بازار فارکس به کار مي گمارند.

هزينه هاي ورود به اين بازار بسيار اندک است. در واقع با چند هزار دلار مي توان هزينه آموزش اوليه، خريد کامپيوتر، هزينه پيداکردن يک شرکت خدمات اطلاع رساني مناسب و افتتاح يک حساب را تامين کرد. هيچ تجارت واقعي ديگري با اين پول نمي تواند ايجاد شود. برخورداري از خدمات مناسب و انتخاب بهترين کارگزاريک کار مهم است. بقيه بستگي به خود معامله گر دارد. برخلاف ساير فعاليت هاي تجاري همه چيز بستگي به شخص شما دارد.

نکته اصلي براي داشتن عمليات موفق در بازارميزان سرمايه ورودي نيست بلکه نکته اصلي، توانايي تمرکز مستمر ومطالعه بازارو درک مکانيزم آن و نيز علايق شرکت کنندگان در آن مي باشد. اين اصل اثبات سرمايه است ومعامله هر فرد به نظرو عملکرد وي بر مي گردد. هيچ کس با تمرکز برروي روش يک نفر ديگر نمي تواند در اين بازار با موفقيت عمل کند. بازار از هر چيز ديگري قوي تر است، حتي از بانکهاي مرکزي با ذخيره هاي کلان ارزي هم قوي تر و پايدارتر است. جورج سوروس، قهرمان ملي بازار فارکس، همانطور که خيلي از مااعتقاد داريم بانک انگلستان را به پيروزي نرساند بلکه به درستي تشخيص داد که درسيستم مالي اروپا تناقضات اساسي وجود دارد که مشکلات زيادي را ايجاد کرده که مجموع آنها از رشد پوند جلوگيري خواهند کرد، اين دقيقا" چيزي بود که اتفاق افتاد. بانک انگلستان با اختصاص بيش از 20 بيليون دلار آمريکا و تزريق آن به بازار موجب تثبيت نرخ پوند شد. بازار اين مشکل را حل کرد و سورس به بيليونها دلار خود رسيد.
سيستم مالي جهاني در طول هزاران سال تاريخ بشرمسيرهاي طولاني زيادي را طي کرده است اما مطمئنا" تغييرات جالب و فراتراز ذهني در حال تجربه است. دو تغيير اساسي که تصوير جديدي از سيستم مالي جهاني ايجاد مي کنند عبارتند از:

تاریچه فارکس

تاریخچه : پس از جنگ جهانی دوم دولتها جهت بازسازی اقتصادی کشورهای مطبوعشان تصمیم گرفتند تا با ثابت نگه داشتن قیمت ارزها نسبت به دلار آمریکا با آرامش و آسودگی خیال به تحکیم مبادلات تجاری بین خود بپردازند، اما این مورد تا سال 1971 بیشتر دوام نداشت و پس از آن بنابر شرایط خاص جهان قرار بر این شد که ارزها بتوانند به آزادی در قبال یکدیگر مبادله شوند و قیمت یک ارز با توجه به عرضه و تقاضای بازار تعیین شود نه بواسطه سیاست دولتها. پس از آن بانکها که به لحاظ ماهیت بانکی خود همیشه درگیر جریان ارزهای خارجی بودند به فکر مدیریت منابع ارزی خود افتادند و به همین جهت یک جریان بین بانکی را بوجود آوردند تا بواسطه آن بتوانند ارزهایی را که فکر می کردند در آینده ارزش بیشتری خواهند داشت را تهیه و آنهایی را که فکر می کردند ارزش خود را ازدست خواهند داد بواسطه این جریان بفروشند لذا به خاطر اینکه هر بانکی استراتژی خاص خود را دنبال می کرد جریانی بنام جریان تبادل ارزهای خارجی ایجاد گردید.

بازار فارکس مکان مرکزی سازمان یافته ای ندارد ، در این بازار معاملات ارزی از طریق کامپیوتر و تلفن از نقاط  مختلف این کره خاکی انجام می شود .

بخش عظیمی از معاملات ارزی در بازار فارکس مربوط به خرید و فروش نقدی و لحظه ای ارز ( spot ) می باشد. این تبادلات ارزی بین دلار آمریکا و چهار ارز اصلی که عبارتند از پوند انگلیس ، یورو اروپا ،  فرانک سوئیس و ین ژاپن صورت می گیرد. این چهار ارز در مقابل دلار خرید و فروش می شوند.

چرا نرخ ارزها مدام تغیییر می کند؟

منحنیهای عرضه و تقاضای ارزیک کشور در طول زمان جا به جا میشود و همین انتقال باعث بروزتغییرات دائمی نرخ ارز خواهد شد. این جا به جایی ممکن است براثر تغیییر سلیقه مردم نسبت به تولیدات داخلی و خارجی – رشد متفاوت اقتصادی- تفاوت نرخهای تورم در کشورهای مختلف- تغیییر در نرخهای بهره- تغییر در انتظارات – مداخلات بانک مرکزی جهت انجام سیاستهای پولی و ... به وجود آید.